Dil Yapıları Açısından Türkçe ve Türk Kültürü Ders Kitapları: 2024 Öğretim Programının Karşılanma Durumu
Anahtar Kelimeler:
Türkçe ve Türk kültürü, dil yapıları, yurt dışındaki Türk çocukları, iki dillilikÖzet
Bu çalışma, yurt dışında yaşayan iki dilli Türk çocuklarına yönelik hazırlanan 2025 tarihli Türkçe ve Türk Kültürü ders kitaplarının, 2024 Türkçe ve Türk Kültürü Dersi Öğretim Programı’nda “Dil Yapıları” başlığı altında yer alan hedefleri açık yönergeli etkinlikler aracılığıyla ne ölçüde yansıttığını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımlarından durum çalışması deseniyle yürütülmüş; veriler doküman incelemesi yoluyla toplanmıştır. Araştırmanın temel veri kaynağını 1-8. seviye ders kitapları oluşturmuş, 2024 öğretim programındaki dil yapıları ise analiz çerçevesi olarak kullanılmıştır. Analiz sürecinde toplam 1019 etkinlik taranmış; bağımsız yönergeye sahip olan ve belirli bir dil yapısının kullanımını ya da fark edilmesini açıkça isteyen etkinlikler dil yapısı etkinliği olarak kodlanmıştır. Bulgulara göre 135 etkinlik (%13,25) bu ölçütü karşılamaktadır. 1. ve 2. seviyelerde açık yönergeli dil yapısı etkinliğine rastlanmamış; 3. seviyede 5, 4. seviyede 4 etkinlik belirlenmiştir. 5-8. seviyelerde etkinlik sayısı artmakla birlikte dağılımın seviyeler ve kategoriler arasında farklılaştığı görülmüştür. En yüksek frekanslar duygu durumu ifade eden söz varlığı ve işlevleri ile isimleri niteleyen ve belirten söz varlığı kategorilerinde yoğunlaşmıştır. Bazı dil yapısı kategorilerinde ise açık yönergeli etkinlik saptanmamıştır. Bulgular, programda ayrı bir başlık altında tanımlanan dil yapılarının ders kitaplarında açık yönergeli etkinlikler aracılığıyla sınırlı ve kategoriye göre değişen bir görünüm sergilediğini göstermektedir. Çalışma, ders kitaplarında dil yapılarının seviye ve kategori çeşitliliği bakımından daha görünür biçimde yapılandırılmasını önermektedir.
Referanslar
Akıncı, M. A., & Yağmur, K. (2016). Fransa'daki Türk göçmenlerin dili kullanımı ve dile yönelik tutumları ve onların öznel etnik-dilsel canlılık algıları (Ö. K. Yıldırım, Çev.). Turkophone. https://www.academia.edu/19246374/
Baker, C., & Wright, W. E. (2024). İki dilliliğin ve iki dilli eğitimin temelleri (Z. D. Berdibek, Çev.). GAV Perspektif.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
Güzel, A. (2014). İki dilli Türk çocuklarına Türkçe öğretimi (Almanya örneği). Akçağ.
MEB. (2009). Yurt Dışındaki Türk Çocukları İçin Türkçe ve Türk Kültürü Dersi Öğretim Programı (1-10. Sınıflar).
MEB. (2018). Türkçe ve Türk kültürü dersi öğretim programı.
MEB. (2024). Türkçe ve Türk kültürü dersi öğretim programı. https://ulkemyanimda.eba.gov.tr/kitap/op.html
Okur, A., & Yavuz, G. (2022). Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarındaki dört temel beceri ve dil bilgisi etkinlikleri üzerine bir inceleme (5. seviye örneği). R. Eryılmaz, N. Karacan, A. Canbulat & A. T. Eş (Ed.), 14. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu bildiri kitabı içinde (ss. 60–70). Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi.
Sönmez, H. (2020). İki dilli Türk çocuklarının Avrupa’daki ülkelere göre Türkçe eğitimleri ile ilgili bir literatür değerlendirmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 12-33. https://izlik.org/JA22EF37RR
Sönmez, H., & Akıncı, M. A. (2022). Fransa’daki iki dilli Türk çocuklarının Türkçe dil becerilerinin gözlemlenmesi (Paris ve Normandiya örnekleri). Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(4), 718–737. https://doi.org/10.46230/anadili.1130635
Şen, Ü. (2015). Yurt dışında yaşayan Türk çocuklarına Türkçe öğretimi ve materyal tasarımı (Belçika örneği). Edge Akademi.
Şen, Ü. (2016). İki dilli Türk çocuklarına Türkçe öğretimi: İlk öğretmenler ve ilk Türkçe dersi öğretim programı. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(3), 1023–1036. https://doi.org/10.17860/mersinefd.282398
Tunç, H. E. (2025). Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarındaki etkinliklerin incelenmesi (7. seviye). Bezgek Yabancılara Türkçe Öğretimi Dergisi, 4(2), 126–147. https://doi.org/10.56987/bezgek.1658950
Yalçın, H., Karaçayır, S., & Yıldırım, F. (2023). İki dilli olma kavramı ve iki dilli çocukların desteklenmesi. H. Yalçın & M. Demirekin (Ed.), Ana dili ve ikinci dil ediniminde çocukların desteklenmesi: Ana dili ve ikinci dil ediniminde güncel yaklaşımlar içinde (ss. 91–102). Nobel Akademik.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Ayşe Nur KAYA
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
