Manzum Sözlüklerin Güncel Sözcük Öğretimi Nazariyelerine Uygunluklarının İncelenmesi: Sübha-ı Sıbyan Örneği
Anahtar Kelimeler:
dil öğretimi, manzum sözlük, sübha-ı sıbyan, sözcük öğretimiÖzet
Dil öğretimi birçok farklı bileşenin uyumlu gelişimi ile yürütülebilen, çok aşamalı bir süreçtir. Dillerle etkileşiminden bu yana yeni dillere ilgi duyan insanoğlu, bu süreci farklı şekillerde sürdürmeye gayret etmiştir. Onlarca farklı dil öğretimi yönteminin yüzyıllardır birleştiği temel mesele, öğrenicilere hedef dilin kelimelerini, ana dillerindeki tercümeleri aracılığıyla kolay ve hızlı şekilde öğretmektir. Türklerin yabancı dil öğrenimi ve Türkçenin yabancılara öğretimi çok eski zamanlara dayanmaktadır. Türklerin ilk dil öğrenim ve öğretim faaliyetlerine İslamiyet’in kabulü sonrasında rastlanmaktadır. Araplara Türkçe öğretmek için kaleme alınan Dîvânu Lugâti’t-Türk şu ana kadar tespit edilmiş, yabancılara Türkçe öğretimi odaklı sözlük türünde kaleme alınan ilk eserdir. Daha sonra Türkler, Arapça öğrenmek için birtakım kitaplar kaleme almışlar ve/veya kimi Arapça kitaplara şerh, haşiye ve derkenar yazmışlardır. Bunlar haricinde Arapça ve Farsçayı öğrenmek için manzum sözlükler kaleme alınmıştır. Manzum sözlükler de dönemlerinde farklı yaş gruplarına yönelik şiir ve fonolojik uyumluluk temeliyle sözcük öğretimi hedefinde oluşturulmuş çalışmalardır. Bu sözlüklerden biri Kur’an okumayı öğrenen çocukların onu daha kolay anlamaları ve Arapçayı küçükken öğrenmeleri için yazılan Sübha-ı Sıbyan isimli manzum sözlüktür. Çalışmada sıbyan mekteplerinde öğrenicilere okutulmuş Sübha-ı Sıbyan isimli manzum sözlük ele alınmaktadır. Dönem itibariyle güdülen sözcük/dil öğretimi yöntemlerinin günümüze olan uyumu ve tespit edilen tefrikler, araştırmanın bulgular kısmını oluşturmaktadır.
Referanslar
Anari, F. K., Sajjadi, M., & Sadighi, F. (2014). The Magic of mnemonics for vocabulary learning of a second language. International Journal of Language and Linguistics. 3(1), 1-6. doi: 10.11648/j.ijll.s.2015030101.11
Averbek, G. D. (2019). Anadolu sahasında müstakil bir tür olarak manzum sözlükler tuhfeler. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 23(23), 62-84.
Aytan, T. (2022, 18 Aralık). Sübha-i Sıbyân. Türk Maarif Ansiklopedisi. Erişim tarihi 12 Ağustos 2025, https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/subha-i-sibyan
Baş, K. (2009). Sübha-i Sıbyân’ın Kıbrıs Nüshaları (Yüksek lisans tezi, Doğu Akdeniz Üniversitesi).
Chomsky, N. (2006). Language and mind (3rd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
Demirel, Ö. (2021). Yabancı dil öğretimi. Pegem Akademi.
Demirel, Ö. (2021). Yabancı dil öğretimi. Pegem Akademi.
Ekiz, D. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
Güneş, F. (2011). Dil öğretim yaklaşımları ve Türkçe öğretimindeki uygulamalar/language teaching approaches and their applications in teaching Turkish. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 123-148.
İriç, O. (2015). Sübha-i Sıbyân ve kelimelerinin kaynakları (Yüksek lisans tezi, Tez No. 391406). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Kelly, L. G. (1969). 25 centuries of language teaching: An inquiry into the science, art, and development of language teaching methodology, 500 B.C.–1969 A.D. Newbury House.
Kılıç, A. (2006). Klasik Türk edebiyatında manzum sözlük yazma geleneği ve Türkçe-Arapça sözlüklerimizden Sübha-ı Sıbyân. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(20), 65–77.
Koç , E., Sığrı, Ü., Yıldız, E., Yüksel, A., Altunışık, R., Boz, H., Gegez, A. E. (2023). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Yeni perspektifler araştırma yöntemleri, yeni uygulamalar ve bakış açıları. Seçkin Yayıncılık.
Lenneberg, E. H. (1967). Biological foundations of language. Wiley.
Mete, G. (2024). Okuryazarlık türleri ve 2023 eğitim vizyonu belgesi. Kesit Akademi Dergisi, (22), 109-120.
Nation, I. S. P. (2001). Learning vocabulary in another language. Cambridge University Press.
Önen, H. (2024). Kur’an’da lisan kavramı ve lisanın kökeni. The Journal of Academic Social Science Studies, 1(65), 293-303.
Özkan, N. K. (2020). Yabancı dil olarak Türkçe kelime öğretimi üzerine bir değerlendirme. Bayterek Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, 3(2), 126-139.
Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12(2), 257–285. https://doi.org/10.1207/s15516709cog1202_4
Uzun, K. (2021). Manzum Sözlükler Bize Ne Anlatır? Türk Dili, 70, 72–79.
Yıldız, C., & Okur, A. (2010). Sözcük öğretimi: İlköğretim okullarında okuma etkinliklerinde göz ardı edilen bir konu. Türk Ülkeleri Araştırmaları, 10, 754–776.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Fatih YERDEMİR, Erkan AKKUŞ
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
