Dil Öğretiminde Prozodik (Bürünsel) Bileşenler ve İşlevleri
Anahtar Kelimeler:
Dil Öğretimi, Ana Dili Öğretimi, Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi, Prozodi, Parçalarüstü BirimlerÖzet
Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine ait çalışmalar, temel dil becerileri çerçevesinde şekillenmekle birlikte bu becerilere yönelik özel alanlar çalışılmayı beklemektedir. Söz konusu bu alanlardan prozodinin dil öğretimi üzerine işlevleri genel olarak daha az çalışılan bir alan olarak bulunmaktadır. Araştırmanın amacı, prozodinin dil öğretimi üzerinde etkili olan süreç ve işlevleri ile yerini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda araştırma kapsamında öncelikle prozodinin genel yapısı, kullanım varyasyonları, iletişimsel amaçlar doğrultusunda yüklendiği görevler aktarılmıştır. İkinci bölümde prozodinin iletişimsel ve işlevsel önemi ile bağlantılı gramatik, pragmatik ve duygusal boyutları ele alınarak anlamın oluşmasına katkı sunan yapısı ortaya konmuştur. Son bölümde de ana dili ve yabancı dil öğrenimi aşamalarında prozodinin üstlendiği roller üzerinden dil edinimi ve yeni bir dilin öğrenimi boyutuna etkileri yansıtılmıştır. Çalışmanın verileri, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan “doküman analizi” ile incelenmiş ve Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde prozodinin işlevlerine yönelik elde edilen veriler, betimsel analiz tekniği ile çözümlenmiştir.
Referanslar
Akbayır, S. (2005). Dil ve diksiyon. Yazılı ve sözlü anlatım bozuklukları. Ankara: Akçağ.
Aksan, D. (2009). Her yönüyle dil ana çizgileriyle dilbilim (5. Baskı), Ankara: TDK Yayınları.
Aktaş, E. (2015). Türkçe alıntı sözcüklerde vurgu görünümleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Ankara.
Alba-Ferrara, L., Ellison, A. ve Mitchell, R. (2012). Decoding emotional prosody: resolving differences in functional neuroanatomy from fMRI and lesion studies using TMS. Brain Stimulation: Basic, Translational, and Clinical Research in Neuromodulation, 5(3), 347-353.
Altınok, Ş. (2019). Türk dili ve edebiyatı eğitiminde prozodik kazanımların değerlendirilmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Altmann, H. (2006). The perception and production of second language stress: A cross-linguistic experimental study (Yayımlanmamış doktora tezi). University of Delaware, Newark.
Anderson-Hsieh, J., Johnson, R. ve Koehler, K. (1992). The relationship between native speaker judgments of nonnative pronunciation and deviance in segmentals, prosody, and syllable structure. Language Learning, 42, 529–555.
Balçıkanlı, C. (2024). 50 soruda dil öğrenme. İstanbul. Bilim ve Gelecek Kiatplığı.
Bekar, İ. P. (2016). Türkçede eylem-sonu konumunda bürün-sözdizim etkileşimi üzerine elektrofizyolojik bir inceleme (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
Belin, P., Fecteau, S. ve Bédard, C. (2004). Thinking the voice: neural correlates of voice perception. Trends in Cognitive Sciences, 8(3), 129-135.
Bolinger, D. (1985). The inherent iconism of intonation. In J. Haiman (Ed.), Iconicity in syntax (pp. 97–108). Amsterdam: John Benjamins.
Boutsen F (2003) Prosody: The Music of Language and Speech. The ASHA Leader Online Feature, Jan-Mar internete Archieve.
Braun , B. , Dainora , A. ve Ernestus, M. ( 2011 ). An unfamiliar intonation contour slows down online speech comprehension . Language and Cognitive Processes, 26 , 350 – 375 .
Braun , B. , Lemhöfer , K. ve Mani , N . (2011). Perceiving unstressed vowels in foreignaccented English. Journal of the Acoustical Society of America , 129 , 376 – 387.
Campanella, S. ve Belin, P. (2007). Integrating face and voice in person perception. Trends in Cognitive Sciences, 11, 535–543.
Casillas, J. V., Garrido-Pozú, J. J., Parrish, K., Arroyo, L. F., Rodríguez, N., Esposito, R., Chang I., Gómez K., Constantin- Dureci G., Shao J., Andreu Rascón I. ve Taveras, K. (2023). Using intonation to disambiguate meaning: The role of empathy and proficiency in L2 perceptual development. Applied Psycholinguistics, 44(5), 913-940.
Castro, S.L., Lima, C.F. (2010) Recognizing emotions in spoken language: a validated set of Portuguese sentences and pseudosentences for research on emotional prosody. Behavior Resarch Methods, 42 (1), 74-81.
Chen, A. (2005). On the universal and language-specific perception of paralinguistic intonational meaning (Yayımlanmamış doktora tezi). LOT, Utrecht.
Chun, D. M. (2002). Discourse intonation in L2. John Benjamins Publishing Company.
Clark, J. ve Yallop, C. (1990). An introduction to phonetics and phonology. Oxford: Basil Blackwell.
Craft, J. (2015). The acquisition of intonation by L2 Spanish speakers while on a six week study abroad program in Valencia, Spain (Yayımlanmamış doktora tezi). The Florida State University.
Crystal, D. (2008) A dictionary of linguistics and phonetics. 6th Ed. Malden, MA: Blackwell Publishing.
Cutler, A., Dahan, D. ve Van Donselaar, W. (1997). Prosody in the comprehension of spoken language: A literature review. Language and Speech, 40, 141–201.
Çelebi, S. (2017). Yabancılara Türkçe öğretiminde görsel geribildirim etkinlikleriyle gerçekleştirilenbürün öğretiminin sesli okuma becerisine etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
Çetin, D. (2013). Bilgisayar destekli prozodi eğitiminin vurgu, ton ve duyguyu algılama ve yansıtma becerilerine etkisi. (Yayımlanmamış doktora tezi), Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Dara, C. (2010). The influence of pitch and speech rate on emotional prosody recognition: psychological and neuro-cognitive perspectives. (Yayımlanmamış doktora tezi). McGill University. Wellington, Canada.
Derwing , T. M . ( 2008 ). Curriculum issues in teaching pronunciation to second language learners . In J. G. Hansen Edwards & M. L. Zampini (Eds.), Phonology and second language acquisition (pp. 347 – 369 ). Amsterdam, the Netherlands : Benjamins .
Dowhower, S. L. (1991). Speaking of prosody: Fluency's unattended bedfellow. Theory Into Practice, 30(3), 165–175. doi:10.1080/00405849109543497
Dubay, W. H. (2007). The listenability of consumer- information phone scripts. http://www.impact-information.com/impactinfo/Listenability.pdf adresinden 21.11.2023 tarihinde edinilmiştir.
Edwards, J., Jackson, H. J., ve Pattison, P. E. (2002). Emotion recognition via facial expression and affective prosody in schizophrenia: A methodological review. Clinical Psychology Review, 22(6), 789–832. doi:10.1016/S0272-7358(02)00130-7
Erdem, İ., Temizyürek, F. ve Temizkan, M. (2013). Konuşma eğitimi (sözlü anlatım) (4. bs.). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
Ergenç, İ. (1989). Türkiye Türkçesinin görevsel ses bilimi. Ankara: Engin Yayınevi.
Fairfield, B., Di Domenico, A., Serricchio, S., Borella, E. & Mammarella, N. (2017). Emotional prosody effects on verbal memory in older and younger adults. Aging, Neuropsychology and Cognition, 24(4), 408-417.
Fischer, A. H. ve Roseman, I. J. (2007). Beat them or ban them: The characteristics and social functions of anger and contempt. Journal of Personality and Social Psychology, 93, 103–115.
Fox, A. (2000). Prozodic features and prozodic structure: The phonology of suprasegmentals. Oxford: Oxford University Press.
Gerken, L. (1996) Prosody's role in language acquisition and adult parsing. Journal Of Psycholinguistic Research, 25 (2), 345-356.
Gilbert, J. B. (2008). Teaching pronunciation: Using the prosody pyramid. Cambridge University Press.
Golinkoff, R. M. (1983). The transition from prelinguistic to linguistic communication. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.
Güldaş, S. (2003). Türk dilinin diksiyonu, prozodisi: vurgu ve vurgulamaları ile türk mûsikîsinde prozodi. İstanbul: Kurtiş.
Gürsaçlı, E. (2015). Türkçede odak alanı ve odak vurgusu üzerine deneysel bir çalışma: ad öbeği-ne-öbeği etkileşimi ve çoklu-ne yapıları. (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dil Bilimi Anabilim Dalı. Ankara
Hahn, L. D. (2004). Primary stress and intelligibility: Research to motivate the teaching of suprasegmentals. TESOL Quarterly, 38(2), 201-223.
Hellbernd, N. ve Sammler, D. (2016). Prosody conveys speaker’s intentions: Acoustic cues for speech act perception. Journal of Memory And Language, 88, 70-86.
Hirschberg, J. ve Pierrehumbert, J. (1986). Intonational structuring of discourse. Proceedings of the 24th Meeting of the Association for Computational Linguistics, New York (pp. 126–144).
İmer, K., Kocaman, A. ve Özsoy, A. S. (2011). Dilbilim sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
Jusczyk, P. W., Houston, D. M. ve Newsome, M. (1999). The beginnings of word segmentation in English-learning infants. Cognitive Psychology, 39, 159–207.
Kang, O., Johnson, D. O. ve Kermad, A. (2021). Second language prosody and computer modeling. Routledge.
Kent, R. D. ve Read, C. (2002). Acoustic Analysis of Speech, Canada: Health Care Publishing.
Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, 170–189.
Kjelgaard, D. ve Speer, S. (1999). Prosodic facilitation and interference in the resolution of temporary syn¬tactic closure ambiguity. Journal of Memory and Language, 40, 153–194.
Kompe, R. (Ed.). (1997). Prosody in speech understanding systems. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.
Ladd, D. R. (1996). Intonational phonology. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Lehiste, I. (1970) Suprasegmentals. M.I.T. Press, Cambridge, Mass.
Li, C. N. ve Thompson, S. A. (1977). The acquisition of tone in Mandarin-speaking children. Journal of Child Language, 4, 185–199.
Liljestrand Fultz, A. (2009). Prosody in lexical and syntactic disambiguation in English-French interlanguage (Yayımlanmamış doktora tezi). Indiana University. Bloomington, IN.
Liu, D. (2018). Leveraging metalinguistic awareness and L1 prosody in the learning of L2 prosody: The case of Mandarin speakers learning English sentence stress (Yayımlanmamış doktora tezi). Boston University.
M. D. Pell, S. Paulmann, C. Dara, A. Alasseri, ve S. A. Kotz (2009). Factors in the recognition of vocally expressed emotions: A comparison of four languages. Journal of Phonetics, vol. 37, no. 4, pp. 417–435. doi: 10.1016/j.wocn.2009.07.005.
Magen, H. (1998). The perception of foreign-accented speech. Journal of Phonetics, 26, 381–400.
Massaro, D. W. ve Egan, P. B. (1996). Perceiving affect from the voice and the face. Psychonomic Bulletin & Review, 3, 215–221.
Mattock, K. ve Burnham, D. (2006). Chinese and English infants’ tone perception: Evidence for perceptual reorganization. Infancy, 10(3), 241–265.
Mennen, I. ve De Leeuw, E. (2014). Beyond segments: Prosody in SLA. Studies in Second Language Acquisition, 36(2), 183-194.
Millotte, S., Wales, R. ve Christophe, A. (2007). Phrasal prosody disambiguates syntax. Language and Cognitive Processes, 22, 898–909.
Mitchell, R. L. (2006). How does the brain mediate interpretation of incongruent auditory emotions? The neural response to prosody in the presence of conflicting lexico‐semantic cues. European Journal of Neuroscience, 24(12), 3611-3618.
Mitchell, R. L. ve Ross, E. D. (2008). fMRI evidence for the effect of verbal complexity on lateralisation of the neural response associated with decoding prosodic emotion. Neuropsychologia, 46(12), 2880-2887.
Munro, M. J, ve Derwing, T. M. (1995). Foreign accent, comprehensibility, and intelligibility in the speech of second language learners. Language Learning, 45, 73 – 97.
Naito-Billen, Y. (2012). Effects of Prosody while Disambiguating Ambiguous Japanese Sentences in the Brain of Native Speakers and Learners of Japanese: A Proposition for Pronunciation and Prosody Training (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). University of Kansas.
Nazzi, T., Iakimova, I., Bertoncini, J., Frédonie, S. ve Alcantara, C. (2006). Early segmentation of fluent speech by infants acquiring French: Emerging evidence for cross-linguistic differences. Journal of Memory and Language, 54, 283–299.
Nelson, D. G. K., Hirsh-Pasek, K., Jusczyk, P. W. ve Cassidy, K. W. (1989). How the prozodic cues in motherese might assist language learning. Journal of child Language, 16(1), 55-68.
Onan, B. (2006). Ses olgusunun denetlenebilirliği bağlamında dil becerilerinin geliştirilmesinde etkili olduğu düşünülen fonolojik yönlendiriciler: Noktalama işaretleri. Türklük Bilimi Araştırmaları, (20).
Onan, B. (2022). Ağız ve dil araştırmalarına adanan bir ömür Prof. Dr. Jale Öztürk’e armağan. Kaplan H. ve Haşimi A. (Ed.), Türkçe öğretimi dil ötesi birimler ve dil dışı göstergeler (s.277-296) içinde. Ankara: Son Çağ Yayınları-Akademik
Özaltun, H. (2018). Yabancılara Türkçe öğretiminde sesli metinlerin dinlenebilirlik açısından tanımlanması ve sınıflandırılması. (Yayımlanmamış doktora tezi). İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
Özçelik, Ö. ve Nagai, M. (2010). Possible syntactic subject positions in Turkish: Evidence from phonology. Paper presented at the Proceedings of the 6th Workshop on Altaic Formal Linguistics (WAFL 6). Cambridge, MA: MIT Working Papers in Linguistics (MITWPL).
Paulmann, S. ve Uskul, A. K. (2014). Cross-cultural emotional prosody recognition: Evidence from Chinese and British listeners. Cognition & emotion, 28(2), 230-244.
Pickering, L. (2004). The structure and function of intonational paragraphs in native and nonnative speaker instructional discourse. English for Specific Purposes, 23(1), 19-43.
Rao, K. S. (2012). Predicting prosody from text for text-to-speech synthesis. Springer Science & Business Media.
Rubin, D. (2012). Listenability as a tool for advancing health literacy. Journal of Health Communication: International Perspectives, 17(3), 176-190.
Santen, J. V., Mishra, T. ve Klabbers, E. (2008). Prosodic processing. Benesty, J., Sondhi, M. M. ve Huang, Y. (Ed.) Springer Handbook of Speech Processing içinde (s. 471-488).
Sidtis, J.J. ve Sidtis D. V. L. (2003). A neurobehavioral approach to dysprosody. Seminer in Speech and Language, 24:93-105.
Silverman, K. E. (1993). On customizing prosody in speech synthesis: Names and addresses as a case in point. In Human Language Technology: Proceedings of a Workshop Held at Plainsboro, New Jersey, March 21-24, 1993.
Swain, M., Routray, A., Kabisatpathy, P. (2018). Databases, features and classifiers for speech emotion recognition: a review. International Journal Speech Technology. 21, 93–120. doi: 10.1007/s10772-018-9491-z .
Tajima, K., Port, R. ve Dalby, J. (1997). Effects of temporal correction on intelligibility of foreign-accented Englis. Journal of Phonetics, 25, 1-24.
Tarhan, F. (2006). Türkçe’de sözdizim-ses bilimi arayüzünde konular: Tümce vurgusu ve evreler (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Boğaziçi Üniversitesi. İstanbul.
Tekin, G. (2020). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde sesletim eğitimi (Yayımlanmamış doktora tezi). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Thornberry, P. A. (2014). The L2 acquisition of Buenos Aires Spanish intonation during a study abroad semester (Yayımlanmamış doktora tezi). University of Minnesota.
Trofimovich, P. ve Baker, W. (2006). Learning second language suprasegmentals: Effect of L2 experience on prosody and fluency characteristics of L2 speech. Studies in Second Language Acquisition, 28(1), 1–30.
Türkbay, T. ve Cöngöloğlu, A. (2007) Dilin Prozodik Özellikleri, Disprozodi ve İlişkisel Bozukluklar. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi/Turkish Journal of Child and Adolescent Mental Health, 14 (2), 113-119.
Van Kleef, G. A., De Dreu, C. K. W. ve Manstead, A. S. R. (2004). The interpersonal effects of anger and happiness in negotiations. Journal of Personality and Social Psychology, 86,57–76.
Van Rijn, S., Aleman, A., Van Diessen, E., Berckmoes, C., Vingerhoets, G., & Kahn, R. S. (2005). What is said or how it is said makes a difference: Role of the right fronto-parietal operculum in emotional prosody as revealed by repetitive TMS. European Journal of Neuroscience, 21(11), 3195–3200. doi:10.1111/ejn.2005.21.issue-11
Wennerstrom, A. (1998). Intonation as cohesion in academic discourse: A study of Chinese speakers of English. Studies in Second Language Acquisition, 20(1), 1– 25.
Wennerstrom, A. (2001). The music of everyday speech: Prosody and discourse analysis. Oxford: Oxford University Press
Whalley, K. ve Hansen, J. (2006). The role of prozodic sensitivity in children’s reading development. Journal of Research in Reading 29(3): 288 - 303
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yay.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Bilginer ONAN, Alp POLAT
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
